Di tích Lầu Bà Cố Hỷ Ba Động – Trà Vinh

Tác giả: Nguyễn Hoàng Tuấn

Lầu Bà Cố Hỷ tọa lạc tại ấp Ba Động, xã Trường Long Hòa, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh là một trong những cơ sở sinh hoạt tín ngưỡng dân gian giàu truyền thống cách mạng, có nhiều đóng góp cho công cuộc giải phóng dân tộc.

Di tich lau ba co
Hiện tại, chưa tìm được nguồn tư liệu xác định chính xác Lầu Bà Cố Hỷ được xây dựng vào năm nào. Tuy nhiên, qua lời truyền kể của các vị cao niên ở đây cho biết Lầu Bà Cố Hỷ được các bậc tiền nhân khi đến đây khai hoang, lập làng tạo dựng cách nay gần 200 năm. Khi mới tạo dựng, Lầu Bà được xây dựng đơn sơ, sau đó được xây dựng qui mô, bề thế. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Lầu Bà từng bị máy bay ném bom làm bị sập một góc. Sau đó, Lầu Bà được cất lại bằng cột gỗ căm xe, mái lợp ngói. Từ đó đến nay, trải qua vài lần trùng tu sửa chữa nhỏ, lần đại trùng tu gần đây nhất là năm 2008, xây dựng Lầu Bà kiên cố với kiến trúc gồm một trệt, một lầu bằng cột bê tông, vách tường, mái lợp tole.

Di tích Lầu Bà Cố Hỷ

Trong những năm kháng chiến, Lầu Bà không chỉ là cơ sở sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là kho dự trữ, địa điểm xay xát lúa gạo phục vụ cho lực lượng cách mạng tại chỗ mà còn cung cấp cho chiến trường miền Nam, miền Trung. Nơi đây, còn là điểm tập hợp, là trường huấn luyện kỹ thuật cho cán bộ dân quân của Xứ ủy, lực lượng thanh niên của tỉnh Trà Vinh. Đây cũng là địa điểm tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, nơi vận động tín đồ và nhân dân tham gia các phong trào đấu tranh.

Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời. Cũng trong năm này, các Chi bộ Đảng đầu tiên ở Trà Vinh được thành lập như: Chi bộ xã An Trường (Càng Long), Chi bộ thị xã Trà Vinh (nay là thành phố Trà Vinh) và Chi bộ xã Mỹ Long (Cầu Ngang).

Năm 1933, Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Duyên Hải được thành lập ở xã Long Vĩnh do đồng chí Đỗ Xuân Quang (thầy giáo Sành) làm Bí thư Chi bộ. Sự ra đời của của tổ chức Đảng Cộng sản và các chi bộ Đảng đầu tiên đã ảnh hưởng sâu sắc và tác động mạnh mẽ đến nhận thức chính trị của nhân dân xã Trường Long Hòa. Từ đó, nhiều phong trào, các cuộc vận động, truyền bá tư tưởng cách mạng của các tổ chức Đảng Cộng sản được quần chúng nhân dân hưởng ứng nhiệt tình.

Đầu năm 1945, đồng chí Trương Văn Kỉnh, Bí thư Cầu Ngang chủ trương đưa cán bộ về các xã vận động phong trào cách mạng để thành lập Chi bộ xã. Tháng 3/1945, Chi bộ Đảng xã Trường Long Hòa được thành lập, gồm có 05 đảng viên và do đồng chí Nguyễn Chính Trực (Sáu Trực) làm Bí thư Chi bộ. Ngay khi được thành lập, phong trào cách mạng của nhân dân Trường Long Hòa đã hòa vào phong trào cách mạng của nhân dân cả nước. Chi bộ đã tích cực vận động quần chúng tham gia khởi nghĩa chuẩn bị sẵn sàng cướp chính quyền khi có lệnh. Vận động lực lượng Thanh niên Tiền phong ngã về phía quần chúng và thành lập đội Thanh niên Cứu Quốc để hỗ trợ cho phong trào khởi nghĩa của quần chúng đấu tranh đòi giảm tô, giảm thuế, chống áp bức bóc lột của bọn thực dân, địa chủ và tay sai. Sự ra đời của Chi bộ càng cổ vũ mạnh mẽ phong trào đấu tranh của nhân dân, trong đó có bà con tín đồ của Lầu Bà Cố Hỷ trong những ngày tiền khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám.

Tháng 5/1945, tổ chức Thanh niên Tiền phong Trà Vinh ra đời và hoạt động sôi nổi. Sau đó, các Chi bộ Đảng tại địa phương bố trí đưa nòng cốt vào lực lượng Thanh niên Tiền phong. Lợi dụng thế hợp pháp, công khai, Thanh niên Tiền phong củng cố phát triển lực lượng, tổ chức móc nối, xâm nhập vào hàng ngũ binh lính địch để làm công tác binh địch vận. Đây là tổ chức hoạt động công khai dưới sự lãnh đạo của Đảng và đã thu hút mạnh mẽ quần chúng tham gia. Tại Lầu Bà Cố Hỷ lúc này Mặt trận Việt Minh đã sử dụng làm hội quán để tập hợp lực lượng, tổ chức mở trường huấn luyện dạy võ cho lực lượng cách mạng. Mọi người sử dụng tầm vong vót nhọn, dao, gậy gọc… hăng say luyện tập, sẵn sàng chờ đợi thời cơ. Mặt khác, giai đoạn này Lầu Bà cũng là kho dự trữ và xay xát lúa gạo, có lúc dữ trữ đến gần 7 tấn lương thực. Ban Hội Lầu Bà đã chủ động liên hệ từ 05 – 07 gia đình là tín đồ của bổn hội đến để xay xát lúa gạo hàng ngày để phục vụ cho cách mạng.

Sau cuộc tổng khởi nghĩa ở Hà Nội giành thắng lợi (19/8/1945), Tỉnh ủy Trà Vinh mở hội nghị thành lập Ủy ban khởi nghĩa, nhanh chóng xây dựng lực lượng chuẩn bị khởi nghĩa, Chi bộ đã phân công lực lượng đi vận động quần chúng nhân dân và tạo quan hệ với Thanh niên Tiền phong để thuận lợi cho cuộc khởi nghĩa. Ngày 25/8/1945, ở Trà Vinh lực lượng khởi nghĩa cướp chính quyền thân Nhật từ tay Đốc Phủ Thìn, thành lập chính quyền Việt Minh. Hưởng ứng phong trào này, ở Trường Long Hòa, đồng chí Sáu Trực (Bí thư chi bộ) và đồng chí Ngữ Râu (Ủy viên quân sự) đã trực tiếp chỉ huy, vận động quần chúng nhân dân và những người đã tập luyện võ thuật ở Lầu Bà Cố Hỷ sử dụng các loại vũ khí thô sơ tự trang bị như gậy gộc, tầm vong vạt nhọn, dao búa, mang cờ đỏ sao vàng và cờ búa liềm tập trung tại Lầu Bà, hò reo kéo ra cướp chính quyền tại Ba Động. Trước sức ép lớn mạnh và tinh thần mạnh mẽ, rầm rộ của quần chúng nhân dân, bọn lính không dám nổ súng đàn áp phong trào, bộ máy Hương chức bị nhân dân nổi dậy giải tán, ta tuyên bố xóa bỏ chính quyền địch, thành lập chính quyền của nhân dân. Trong đoàn tham gia phong trào nổi dậy này có nhiều con em là tín đồ của Lầu Bà Cố Hỷ.

Cách mạng tháng Tám chưa được bao lâu, ngày 23/9/1945, thực dân Pháp quay lại xâm lược nước ta. Trước âm mưu xâm lược của thực dân Pháp ngày càng lộ rõ, lực lượng của ta tổ chức nhiều cuộc phục kích, đánh trả oanh liệt gây cho chúng một số thiệt hại. Nhưng do sức đông và lực mạnh, ngày 11/01/1946 Pháp chiếm được thị xã Trà Vinh rồi đánh chiếm các thị trấn khác trong tỉnh. Tại Trường Long Hòa, với những vũ khí tự trang bị rất thô sơ, chỉ là gậy gộc, tầm vông vạt nhọn, nhưng bà con tín đồ của Lầu Bà Cố Hỷ và nhân dân đã rầm rộ kéo ra biển Ba Động, vàm Láng Nước ngăn tàu Pháp đổ bộ. Mặc dù chống trả quyết liệt nhưng với sức mạnh vượt trội về vũ khí, nên cuối tháng 02/1946 Pháp đã chiếm đóng được các xã ở Cầu Ngang, trong đó có xã Trường Long Hòa và lập đồn tại Ba Động do tên Perichon do Pháp đưa về làm quận trưởng.

Hưởng ứng lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bà con tín đồ Lầu Bà Cố Hỷ và nhân dân địa phương nổi dậy rào chặn, đắp ụ chiến đấu, bao vây cô lập địch trong đồn, buộc chúng phải rút chạy. Xã Trường Long Hòa được giải phóng vào tháng 3/1947. Sau khi được giải phóng, Chi bộ đã củng cố và phát triển đảng viên. Các cơ quan của tỉnh tập trung về đóng ở các xã trong huyện để xây dựng căn cứ và giúp dân phát triển kinh tế. Riêng Lầu Bà Cố Hỷ vẫn được chọn làm nơi huấn luyện, luyện tập võ thuật cho cán bộ cách mạng.

Ngày 23/12/1950, Mỹ ký hiệp định chính thức viện trợ quân sự cho Pháp và tay sai, tăng cường vũ khí, máy bay và tàu chiến. Quân Pháp ồ ạt đánh chiếm nhiều nơi trong Trà Vinh. Đầu năm 1951, Trường Long Hòa bị chúng chiếm đóng. Lúc này, đồng chí Năm Qui (Bí thư chi bộ) đã lãnh đạo quần chúng nhân dân tại địa phương, trong đó có nhiều bà con tín đồ của Lầu Bà Cố Hỷ và kết hợp với quân và dân trong huyện đẩy mạnh các hoạt động đánh địch, chống lấn chiếm đóng đồn gây cho địch nhiều thiệt hại. Tiêu biểu như đầu năm 1951, du kích Trường Long Hòa phối hợp với bộ đội Trung đoàn 115 Khu 8 đánh chìm tàu thập ác giết hơn 200 tên lính của Lelon – Leroy trên sông Láng Chim. Sau đó, quần chúng nhân dân đã kết hợp với bộ đội Huỳnh Long Bài đánh sập cầu Ba Động nhằm cắt đứt giao thông của địch với tiểu khu Trà Vinh.

Sau hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, lực lượng cách mạng tập kết ra Bắc, địch bắt đầu đánh phá cơ sở của ta. Mặc dù từ năm 1954-1959, lực lượng cách mạng gặp nhiều khó khăn, địch bắt bớ giam cầm nhiều cán bộ, tìm mọi cách mua chuộc, lừa mị, tìm mọi cách cô lập gia đình kháng chiến, ban phát một số quyền lợi chính trị, kinh tế cho các Họ đạo Công giáo và bọn tay sai. Tuy nhiên, nhiều gia đình không ngại gian khổ, chấp nhận hy sinh để nuôi chứa, bảo vệ cán bộ cách mạng trong đó có những gia đình là tín đồ của Lầu Bà Cố Hỷ. Bước sang năm 1960, các đơn vị vũ trang cách mạng lần lượt ra đời phối hợp hiệu quả với phong trào quần chúng đấu tranh chính trị, tạo ra thế và lực mới của cách mạng. Ảnh hưởng từ thắng lợi phong trào Đồng khởi ở Bến Tre, thời cơ đã đến nên Tỉnh ủy Trà Vinh quyết định phát động phong trào Đồng khởi vào ngày 14/9/1960. Hưởng ứng phong trào này, tại xã Trường Long Hòa, đồng chí Nguyễn Văn Chấp (Bí thư Chi bộ) và đồng chí Năm Cúc do Tỉnh ủy cử xuống ra lệnh Đồng Khởi. Bà con tín đồ của Lầu Bà cùng với du kích và nhân dân trong xã đã nhất tề nổi dậy. Mọi người đánh trống mõ, mang vác súng (phần lớn là súng giả) hò reo bao vây đồn bót địch. Trước sức uy hiếp to lớn của quần chúng, bọn địch hốt hoảng tháo chạy về Láng Chim. Ta làm chủ được tình hình. Phong trào Đồng Khởi đã làm cho bộ máy chính quyền của địch ở Trường Long Hòa nói riêng và toàn miền Nam nói chung bị lung lay, đưa phong trào cách mạng chuyển sang giai đoạn mới. Trong giai đoạn này, Lầu Bà Cố Hỷ cũng là cứ điểm đóng quân cho lực lượng vũ trang và lực lượng đấu tranh trực diện hoạt động.

Chuyển sang giai đoạn “Chiến tranh đặc biệt”, địch xem việc xây dựng lực lượng vũ trang là biện pháp hàng đầu, tăng cường các hoạt động hành quân càn quét, gom dân để lập ấp chiến lược nhằm cắt đứt mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng nhân dân. Ở Trà Vinh, chính quyền Diệm đã gây ra biết bao tội ác và vấp phải sự phản khán quyết liệt với hơn 1.700 cuộc biểu tình, đấu tranh của quần chúng nhân dân với yêu sách chống bắt lính, đôn quân, chống khủng bố, chống âm mưu lập “Ấp chiến lược”.

Tháng 01/1961, tỉnh mở trường quân chính đào tạo cán bộ Tiểu đội trưởng, do đồng chí Nguyễn Văn Minh (Hai Hòa) làm hiệu trưởng, đồng chí Lê Hữu Thức (Ba Đoàn) làm chính trị viên. Bên cạnh đó, Ban Quân sự tỉnh (tiền thân của cơ quan Tỉnh đội) quyết định mở lớp huấn luyện kỹ chiến thuật đặc công do đồng chí Nguyễn Tấn Tài (Mười Út), Nguyễn Văn Cống (Út Ruộng) và đồng chí Mười Ninh phụ trách. Khóa huấn luyện đầu tiên có hơn 80 học viên tham dự, ba tháng sau chuyển thành Đại đội 513 Bộ đội Đặc công tỉnh Trà Vinh. Đầu năm 1962, đơn vị này có gần 140 cán bộ chiến sỹ vừa tổ chức huấn luyện, xây dựng đơn vị, vừa trực tiếp chiến đấu hàng chục trận lớn nhỏ, tiêu diệt hàng chục đồn bót, cứ điểm quân sự, tiêu diệt, tiêu hao nhiều sinh lực địch. Lầu Bà Cố Hỷ cũng là một trong những địa điểm huấn luyện của đơn vị này.

Năm 1962, Tỉnh ủy cử đồng chí Nguyễn Đáng (Năm Trung), Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chính trị viên Tỉnh đội; đồng chí Lâm Văn Vui (Sáu Hậu), Thường vụ Tỉnh ủy; đồng chí Ngô Quốc Trị (Bảy Hùng), Tỉnh đội phó đến Duyên Hải triển khai mở đợt hoạt động tấn công phá ấp chiến lược. Lầu Bà và một số nơi khác trong xã như đình miếu Cồn Trứng lại được chọn làm nơi tập trung học viên học tập trong đó có lực lượng của Đại đội 501, 513.

Đặc biệt, khi Trà Vinh cùng với Bà Rịa, Bến Tre và Cà Mau được Trung ương Đảng chỉ thị tổ chức tàu thuyền ra Bắc, mở bến bãi đón nhận vũ khí từ miền Bắc chở vào bằng “Đường Hồ Chí Minh trên biển” để cung cấp cho chiến trường miền Nam. Sau khi tàu đi về cập bến an toàn, số vũ khí này được cấp phát cho Đại đội bộ binh 501, Đại đội đặc công 513 (những người đã được huấn luyện tại Lầu Bà) vận chuyển đi nhiều nơi khác phục vụ chiến trường Nam Bộ.

Năm 1965, sau nhiều lần thất bại với chiến lược “chiến tranh đặc biệt” đế quốc Mỹ hung hãn và ngạo mạn tiến hành “chiến tranh cục bộ” đưa quân viễn chinh Mỹ mang theo những vũ khí, phương tiện chiến tranh hiện đại nhất ồ ạt đổ bộ vào miền Nam Việt Nam hòng giành thắng lợi về quân sự trên chiến trường. Đế quốc Mỹ đặt một số địa bàn ven biển ven sông miền Nam, trong đó có xã Trường Long Hòa là vùng “Tự do oanh kích”. Ngày nào máy bay phản lực khu trục cũng ném bom, có ngày 10 – 15 lần, mỗi lần 6, 9, 20 chiếc ném bom cùng một lúc. Chúng còn dùng cả máy bay B52 rải thảm và thả bom ban đêm làm cho vườn ruộng tiêu điều, nhà cửa xác xơ. Trong đợt ném bom này Lầu Bà Cố Hỷ bị bom Mỹ đánh sập tầng lầu. Người dân nơi đây thỉnh cốt Bà Cố Hỷ về thờ trong đình Triệu Minh Công ở gần đó. Ba năm sau đó, Lầu Bà được bà con sửa chữa lại và thỉnh Bà Cố Hỷ trở về tiếp tục thờ cúng. Số gỗ của Lầu Bà bị máy bay Mỹ bỏ bom đánh sập cũng được giao cho đồng chí Bảy Tri và Năm Mót nhận để hiến cho Xưởng Binh giới tỉnh làm bá súng, phục vụ cho công trường chế tạo vũ khí đánh giặc.

Trải qua 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975), quân dân xã Trường Long Hòa, trong đó có nhiều gia đình là tín đồ của Lầu Bà Cố Hỷ dưới sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng đã quyết tâm đánh trả gây tổn hao sinh lực và nhiều thiệt hại cho địch, góp phần cùng quân dân cả nước đánh bại hoàn toàn cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ.

Như vậy, trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Lầu Bà và bà con tín đồ nơi đây vẫn một lòng một dạ đi theo Đảng, bất chấp nguy hiểm sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình để bảo vệ cán bộ, bảo vệ cơ sở cách mạng. Nhiều đồng chí làm công tác huấn luyện hoặc đã từng được huấn luyện ở đây tham gia phong trào giải phóng quê hương như: Liệt sĩ, Anh hùng LLVTND Nguyễn Văn Cống (Út Ruộng), nguyên Đại đội trưởng kiêm Bí thư chi bộ Đại đội 513 Bộ đội Đặc công Trà Vinh; đồng chí Bảy Tri, nguyên Bí thư Chi bộ Trường Long Hòa; đồng chí Lê Hữu Thức (tức 5 Thức – bí danh là Ba Đoàn), nguyên Trợ lý cán bộ Ban Chính trị của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Trà Vinh; Thiếu tướng Lê Xã Hội (thường gọi là 9 Hội hoặc 5 Xíu), nguyên Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 9,… Lầu Bà Cố Hỷ đã đóng góp một phần vào công cuộc giải phóng đất nước, góp phần vào thành tích chung của trang sử Đảng bộ và nhân dân xã Trường Long Hòa sắt thép, danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân của xã Trường Long Hòa nói riêng, của huyện Duyên Hải nói chung.

Hiện nay, Lầu Bà Cố Hỷ khá khang trang, sạch sẽ vì được bà con nơi đây thường xuyên đóng góp, tôn tạo. Điều đó cho thấy rằng, Bà Cố Hỷ được người dân nơi này tôn kính, sùng bái bởi vì vị nữ thần này gắn bó với quá trình mưu sinh của họ khi đến đây lập nghiệp. Không những vậy, càng đi sâu vào tìm hiểu việc thờ Bà Cố Hỷ thì thấy có nhiều thú vị, mới mẻ. Thông qua lễ hội hàng năm, Lầu Bà là nơi tập họp tín đồ và bà con nhân dân trong vùng, tạo sự đoàn kết gắn bó thân thiết với nhau, từ đó cùng nhau xây dựng quê hương ngày càng phát triển giàu đẹp.

Được biết, hiện nay di tích Lầu Bà Cố Hỷ đang được Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Trà Vinh hoàn chỉnh hồ sơ khoa học di tích báo cáo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Ủy ban nhân dân tỉnh xét xếp hạng di tích cấp tỉnh.

Gửi phản hồi

Nguồn bài viết: vhttdlkv3.gov.vn

Tin tức khác