Một số kinh nghiệm điều trị cho nạn nhân bị rắn lục đuôi đỏ cắn

Tác giả: TS-BS Trần Minh Vịnh, Nguyên CNK Máu- Độc –Xạ Viên Quân y 103

Thông tin trên các phương tiện tryền thông những ngày qua có rất nhiều người dân không chỉ ở Nam Bộ mà cả ở Quảng  Nam và Đà Nẵng bị rắn lục đuôi đỏ cắn phải nhập viện và điều trị. Nhiều Bác sĩ đang lúng túng vì chưa có phác đồ điều trị rắn lục đuôi đỏ cắn ( theo BS Đôn-Báo Dân việt).

TS, BS Trần Minh Vịnh, nguyên là chủ nhiệm khoa A7 (Máu-Độc –Xạ ) Viện Quân y 103 với kinh nghiệm nhiều năm cấp cứu rắn độc cắn chưa để xẩy ra trường hợp tử vong nào, mặc dù khi đó chưa có huyết thanh chống độc tố rắn cắn. TS, BS Trần Minh Vịnh muốn nêu ra một số hiểu biết và kinh nghiệm cấp cứu điều trị rắn độc cắn, đặc biệt rắn lục đuôi đỏ để các bạn đồng nghiệp tham khảo. Văn hiến trân trọng giới thiệu với bạn đọc:

Rắn lục đuôi đỏ (Trimeresurus albolabris ) thuộc họ rắn lục (Viperidae ), mình xanh đuôi đỏ, chiều dài tối đa khoảng 60 cm với cân nặng khoảng 300g. Đây cũng là loài đặc biệt vì chỉ có rắn lục đuôi đỏ là đẻ con. Lúc rắn  mang thai nọc độc của nó tập trung nhiều nhất.

Rắn lục đuôi đỏ tấn công nhiều người ở các tỉnh, thành phố phía Nam
Hiện nay ở Việt Nam đang gia tăng ồ ạt về rắn lục đuôi đỏ. Năm 2014, chúng ồ ạt xuất hiện ở nhiều khu dân cư trên diện rộng ở phía Nam, nguyên nhân là do biến đổi khí hậu.Đây là loài cực độc trong số các loài rắn lục. Phần lớn thời gian rắn lục đuôi đỏ sống trên cây, vì thế nên da có màu xanh để có thể tự ngụy trang, nhưng lại nguy hiểm cho người khó nhận ra khi hái lá xanh. Thị lực của rắn lục rất tốt về ban đêm, nhưng ngược lại ban ngày thì yếu.Cơ chế gây độcNọc độc rắn có hai loại: Độc tố thần kinh và độc tố với máu.
Nọc rắn lục đuôi đỏ thuộc loại độc tố  máu :
–    Gây vỡ hồng  cầu trực  tiếp hoặc gián tiếp
–    Phá hủy mô, tổ chức liên kết có liên quan tới hệ thống men Proteaza
–    Tăng tính thấm thành mạch liên quan đến quá trình giải phóng Histamin
–    Đặc biệt gây rối loạn đông máu: Nhiều tác giả cho rằng nọc rắn độc có tác dụng tương tự Thrombin kích hoạt quá trình đông máu gây nghẽn tắc mạch tại chỗ gây phù nề ( sưng, đỏ ) sau đó có thể hoại tử. Nếu nọc độc rắn quá mạnh có thể gây phản ứng mạnh hệ thống đông máu và không được ngăn chặn kịp thời sẽ gây đông máu rải rắc trong lòng mạch ( vừa tắc mạch, vừa chảy máy , có thể gây choáng )Triệu chứng lâm sàngBệnh cảnh lâm sàng phụ thuộc vào :
–    Loài rắn
–    Lượng nọc vào cơ thể
–    Vị trí rắn cắn
–    Tính phản ứng của từng cá thể
–    Cấp cứu đầu tiênNgười ta chia làm 2 hội chứng chính: Hội chứng Corbra và hội chứng Vipera.

Hội chứng Cobra ( Độc tố thần kinh): Triệu chứng tại chỗ nhẹ, không đau. Triệu chứng toàn thân và của hệ thần kinh là nổi bật với các dấu hiệu : Nhức đầu, choáng váng lo âu, hoảng hốt, mỏi cơ, nói khó, nuốt nghẹn , sụp mi, cứng hoặc mỏi cơ nhai, rối loạn phản xạ cơ xương, rối loạn vận đông ( triệu chứng sớm ), nặng và muộn hơn sẽ xuất hiện u ám ý thức, liệt hô hấp , hôn mê ( ít gặp).

Hội chứng Vipera ( Độc tố với máu ) nổi bật là triệu chứng tại chỗ : Đau nhiều, phù nề,thâm tím.Triệu chứng toàn thân chỉ xuất hiện khi xẩy ra đông máu rải rắc trong lòng mạch.

Nhận biết rắn độc cắn

Rắn độc:

•    Dựa vào mô tả của bệnh nhân hoặc chính họ đưa con rắn đến
•    Trên da chỗ bị cắn có móc độc (có 2 móc độc  )
•    Có triệu chứng toàn thân hay tại chỗ

Rắn thường:

•    Không có móc độc
•    Không có triệu chứng tại chỗ hoặc toàn thân

Loại độc tố:

•    Độc tố thần kinh: Hội chứng Cobra
•    Độc tố với máu : Hội chứng Vipera

Chẩn đoán mức độ:

Mức độ 0: Nghi ngờ có rắn cấn
Mức độ 1: Tại chỗ đau, phù nề
Mức độ 2: Tại chỗ đau nề + rối loạn toàn thân nhẹ
Mức độ 3: Rối loạn tại chỗ + rối loạn toàn thân choáng
Mức độ 4: Choáng, hôn mê, liệt hô hấp

Cấp cứu điều trị:

Cần tiến hành càng nhanh càng tốt.

–    Không để nạn nhân tự đi lại hoặc chạy vì sẽ phát tán nhanh độc tố theo đường tĩnh mạch
–    Garô tĩnh mạch  hoặc băng ép chặt ( mạch chi vẫn bắt được) trên vị trí rắn cắn khoảng 10-15 cm, không cần nới garô trước khi xử lý tiếp theo.
–    Nặn bỏ ngay giọt máu đầu tiên.
–     Rửa sạch vết cắn bằng thuốc tím 0,1% , sát trùng bằng cồn 70 độ.
–    Chích rạch nặn máu , giác hút, sau khi gây tê chích rạch một đường nối từ 2 móc độc, hoặc rạch đường chữ thập qua vết răng rắn cán ( rạch gọn), độ sâu 35 mm độ dài 10 cm. Hút máu bằng giác hút hoặc nặn máu từ vùng xa dồn về vết rạch, thật nhẹ nhàng
–    Nếu có  huyết thanh kháng độc tố đặc hiệu thì không cần garô.
–    Uống ngay 15 viên Hoạt huyết CM3 để chống hoạt hóa đông máu, chống máu tụ.
–    Băng bó vết thương bằng gạc vô khuẩn
–    Tháo garô.
–    Uống tiếp hoạt huyết CM3 , ngày 3 lần, mỗi lần 5 viên cho đến khi hết sưng nề , lành vết thương.

Hoạt huyết CM3 do Công ty dược thảo Phúc Vinh sản xuất
–    Cần chuyển nạn nhân vào bệnh viện càng sớm càng tốt.
–    Cách sử dụng huyết thanh kháng độc tố rắn độc cắn. Loại huyết thanh đa giá kháng độc không cao, hiệu quả thường thấp:
•    Mức độ 1 : Không dùng
•    Mức độ 2 :  1- 2 lọ tiêm bắp thịt
•    Mức độ 3:   2-4 lọ ,1/2 tiêm bắp, 1/2 tiêm tĩnh mạch
•    Mức độ 4 :  $ -6 lọ , ½ tiêm bắp, ½ tiêm tĩnh mạch
•    Mức độ 4: tùy tình trạng bệnh nhân có thể dùng 10 -20 lọ/24 giờ., pha với huyết thanh mặn giỏ giọt tĩnh mạch.Chú ý: Thử phản ứng trước khi tiêm–    Kháng sinh: Dùng phổ rộng , liều trung bình để đề phòng nhiễm khuẩn, chỉ định sớm nếu rắn lục cắn
–    Nếu có đông máu rải rắc nội mạch , cần dùng Heparin, liều lượng dựa vào xét nghiệm đông máu toàn bộ.
–    Nếu thể độc tố thần kinh, có sụp mi là phải chuẩn bị máy thở ,có biểu hiện liệt cơ hoành phải chạy máy thở ngay, nếu chậm sẽ thiếu oxy não.Tronh nhiều năm, tôi chưa phải sử dụng huyết thanh kháng độc tố rắn cắn  và Heparin cho bệnh nhân nào, vẫn đạt kết quả tốt nếu thực hiện đúng phác đồ nêu trên. Mấu chôt là phải ngăn chặn ngay hoạt hóa đông máu ( bằng Hoạt huyết CM3 ) càng sớm càng tốt, để muộn sẽ gây hậu quả .  Để giải độc  và bảo vệ gan có thể kết hợp dùng PV Gan. Những sản phẩm này không có tác dụng phụ và có sẵn ở các hiệu thuốc trong toàn quốc./.

Trả lời

Tin tức khác