NẾU MẤT THỊ TRƯỜNG BÁN LẺ, CHÚNG TA SẼ MẤT THÊM NHỮNG GÌ?

Tác giả: PV Na Lê

(VHVN) – Tại Hội thảo Thị trường bán lẻ Việt Nam:Cơ hội và thách thức diễn ra tại Hà Nội vào ngày 18/5/2016, các nhà hoạch định chiến lược đã chỉ ra hàng loạt những nhược điểm còn tồn tại của thị trường bán lẻ trong nước, và nguy cơ tiềm tàng chúng ta sẽ thua ngay trên sân nhà nếu không có những ứng sách, thay đổi kịp thời. 

hình ảnh minh họa cho hệ thống siêu thị tại Việt Nam

Ảnh minh hoạ

Cơ hội của thị trường bán lẻ Việt Nam

Những năm gần đây, thị trường bán lẻ của Việt Nam được đánh giá nằm trong top 5 thị trường bán lẻ phát triển nhất Châu Á. Cụ thể, năm 2008, thị trường bán lẻ của Việt Nam được đánh giá của  hãng tư vấn về bán lẻ uy tín A.T.Kearney (Mỹ), xếp đầu bảng, đứng thứ nhất Thế giới, qua mặt cả thị trường Hong Kong, Trung Quốc, Singapore hay Malaysia.

Tuy nhiên, vào những năm sau đó Việt Nam dần dần tụt hạng. Từ vị trí số 1 năm 2008, Việt Nam đã rớt xuống thứ 5 năm 2009, thứ 14 năm 2010, thứ 23 năm 2011 và thứ 28 năm 2014.

Hiện nay Việt Nam lọt top 30 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới.

Về quy mô, thị trường bán lẻ VN năm 2015 đạt 102 tỷ USD (tốc độ tăng trưởng đạt 7,3% trong giai đoạn 2010- 2015), thị phần bán lẻ hiện đại ở VN chiếm khoảng 25% tổng mức bán lẻ,song vẫn đạt mức tăng bình quân 12%. 

Thách thức nào đang ở trước mắt chúng ta?

“Trứng gà và cánh gà thương hiệu CP (thương hiệu của Thái Lan – pv) được bày bán hầu hết tại các siêu thị ở Hà Nội, còn gà Yên Thế của Việt Nam ở đâu? Chúng ta tự hại chúng ta 7 phần, sức ép từ bên ngoài từ Thái, Mỹ, Úc…thực tế chỉ chiếm 3 phần. Không chỉ Big C (nay đã thuộc về Thái Lan) mà các hệ thống siêu thị nội cũng ép chiết khấu, đủ các loại phí như phí tạo mã, phí sinh nhật, đầu kệ, doanh nghiệp.” – ông Vũ Vinh Phú nêu lên thực trạng đáng lo ngại của các doanh nghiệp trong nước.

“Tôi biết có những siêu thị,chỉ riêng phí tạo mã đã là 100 USD. Phí tạo mã hàng cao như thế thì giết nhà sản xuất Việt Nam. Với cách làm này, chúng ta tự hại chúng ta. Phân phối yếu thì sản xuất cũng chết.” – ông Phú bức xúc phản ánh.

Lo ngại của ông Vũ Vinh Phú, Chủ tịch Hiệp hội siêu thị Việt Nam, không phải là không có cơ sở. Thực tế hiện nay, trong số các hệ thống siêu thị đề nghị tăng chiết khấu năm 2016 thì hệ thống siêu thị Big C Việt Nam đòi cao nhất, tăng thêm 4,25 – 5% so với năm 2015. Với mức tăng thêm này, doanh nghiệp có mặt hàng tham gia vào hệ thống Big C phải chịu mức chiết khấu lên đến 17 – 20%, thậm chí có mặt hàng chịu chiết khấu lên đến 25%. Điều này là bất lợi thấy rõ, ảnh hưởng trực tiếp đến nhà sản xuất và có ảnh hưởng gián tiếp đến người tiêu dùng.

Hiện nay hàng điện máy Thái Lan chiếm 75% trong các siêu thị điện máy; hoa quả Thái Lan chiếm hơn 40%. Sau khi nhà bán lẻ Thái Lan mua lại Big C, tổng cộng Metro và Big C có 52/100 điểm bán lẻ hiện đại, chiếm 50% thị phần bán lẻ hiện đại. Đáng nói là 1 điểm bán lẻ ngoại có hiệu quả phân phối gấp 4 lần so với 1 điểm bán lẻ nội. Theo ông Vũ Vinh Phú, hoạt động sáp nhập của kênh phân phối, bán lẻ trong những năm tới sẽ rất náo nhiệt và khốc liệt. Các nhà đầu tư nội đang bị sức ép kinh khủng, nếu không có sức kháng cự thì sớm muộn cũng sẽ bị “thôn tính”.  Nhìn thực tế để biết họ lấn ta như thế nào.

Trước tình hình đó, mới đây,Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) đã có động thái xử lý kịp thời khigửi công văn kiến nghị tới hệ thống Big C Việt Nam, đề nghị không tăng thêm chiết khấu trong các hợp đồng mới của năm 2016, đồng thời giảm tổng mức chiết khấu xuống mức nhỏ hơn hoặc bằng 15%, ngay sau khi Tập đoàn Central Group (Thái Lan) hoàn tất thương vụ mua lại hệ thống siêu thị Big C.

Hàng Việt trong siêu thị đã tuân theo cơ chế thị trường?

Về giá bán lẻ, ông Vũ Vinh Phú nêu ra trường hợp của siêu thị Hapro, đã có hàng trăm tỷ đồng  của quỹ bình ổn giá mà giá bán lẻ trong siêu thị này vẫn cao hơn so với bên ngoài. Ví dụ, một gói mì chính bán tại siêu thị Lotte cũng có giá rẻ hơn khi so sánh với siêu thị Hapro. Một chục trứng ở Vĩnh Phú chỉ 20.000 đồng nhưng vào siêu thị có giá  47.000 đồng. Hay như giá của chai dầu ăn tại siêu thị nội cũng cao hơn so với giá bán tại các siêu thị nước ngoài.Không hiểu họ đã sử dụng vốn và quỹ bình ổn như thế nào. Liệu rằng có lợi ích nhóm ở đây hay không, ông Phú băn khoăn.

“Về quy hoạch, chỉ trên đoàn đường Thái Thịnh “dài” 700m đã có đến 3 siêu thị. Tại đây ban đầu đã có hai siêu thị là Hapro và Lotte. Nhưng sau đó cắm luôn Fivimart ở giữa. Chỉ sau 3 tháng cạnh tranh, Hapro đóng cửa. Không thể hiểu nổi cách bố trí “binh trận” ở Hà Nội như thế nào?

Thách thức hay chỉ là luật chơi của cơ chế thị trường?

Cũng tại Hội nghị này, ông Dương Duy Hưng, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đưa ra nhận định rằng: Hệ thống siêu thị tại thị trường Việt Nam dù có là nhà đầu tư ngoại (như Big C của Thái Lan) thị họ cũng phải tính đến câu chuyện phát triển bền vững, có lợi nhuận, chứ không hẳn áp mức chiết khấu cao để “giải tán” một nhóm hàng nào đó.Thị trường hàng hóa tiêu dùng cầu cái gì thì nhà sản xuất vànhà phân phối cung loại hàng hóa đó. Do đó chúng ta phải tập trung vào yếu tố nhu cầu của người tiêu dùng Việt Nam đang ở mức độ nào, chọn hàng hóa, mẫu mã như thế nào, để tập trung hệ thống phân phối, sản xuất nâng cao năng lực, hạ giá thành sản phẩm.

“Vấn đề áp mức chiết khấu mới theo tôi nghĩ không phải để gạt ai ra, đưa ai vào. Thị trường có tính cạnh tranh của thị trường, có cơ chế khách quan của thị trường. Các doanh nghiệp FDI và cả các doanh nghiệp trong nước phải tuân thủ cơ chế đó thì mới có thể tồn tại được”. – ông Dương Duy Hưng nhận định.

Xin ưu đãi đủ đường, rồi bán cho nước ngoài

Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Thắng Hải cho biết: “Ở thời điểm 5 năm trước, các doanh nghiệp của thị trường bán lẻ yêu cầu có ưu đãi, hỗ trợ của nhà nước để có hệ thống vị trí đẹp, thậm chí thuế, vay ưu đãi để phát triển. Lúc đó, những yêu cầu này đều là những yêu cầu chính đáng, cần cho sự phát triển của doanh nghiệp để xây dựng được hệ thống kênh phân phối. Điều này có lợi chung cho toàn thị trường Việt Nam. Nhưng chỉ trong thời gian ngắn vừa qua, chính các doanh nghiệp đó, sau khi đã ổn định, đang phát triển tốt, lại bán cho nước ngoài.

“Cần phải nhìn nhận thật khách quan. Phải chăng chúng ta giúp hệ thống bán lẻ của nước ngoài tại Việt Nam? Nếu cứ theo trào lưu phải hỗ trợ cho doanh nghiệp bán lẻ thế này thế kia, thì khi họ bán hết cho nhà đầu tư nước ngoài thì thị trường trong nước lúc đó sẽ ra sao? Toàn những ông lớn như Phú Thái, Nguyễn Kim, Kinh Đô… Nếu không cẩn thận thì chúng ta đang hỗ trợ cho chính các doanh nghiệp nước ngoài, mà đấy là những doanh nghiệp lớn, có tiếng nói”, Thứ trưởng cảnh báo.

Ứng sách chiến lược nào cho thị trường bán lẻ Việt Nam?

Đồng tình với ý kiến của Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Thắng Hải, ông Vũ Vinh Phú cũng cho rằng không còn dư địa hỗ trợ, nếu không thể cạnh tranh sòng phẳng thì phá sản, thua ngay trên sân nhà. Không nên quá ưu ái bởi một số doanh nghiệp được ưu ái sau đó bán cổ phần cho doanh nghiệp nước ngoài như Fivimart, Nguyễn Kim, Big C… Chúng ta mong muốn một môi trường kinh doanh cạnh tranh là để người tiêu dùng hưởng lợi và doanh nghiệp vượt tầm vươn lên.Thị trường còn nhiều tiềm năng, đặc biệt là ở nông thôn.  Chúng ta cần tạo ra môi trường bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và nước ngoài: đất đai, vốn…”.

“Thời điểm năm 2018 sắp tới đây, khi thuế suất chỉ còn 0- 5% thì chúng ta rất khó mà cản được dòng hàng hóa nước ngoài ồ ạt chảy vào thị trường trong nước. Chúng ta phải chấp nhận cuộc cạnh tranh về chất lượng, hàng hóa, mẫu mã. Hãy làm ăn thực tế, có trách nhiệm với thị trường thì mới cạnh trannh được chứ đừng mong bảo hộ.” – ông Vũ Vinh Phú cảnh báo đến các doanh nghiệp nội.

PGS.TS Nguyễn Văn Nam, thuộc viện Nghiên cứu Thương mạicũng nêu ý kiến đánh giá thị trường bán lẻ Việt Nam là thị trường tiềm năng, song chính sách quản lý dường như chưa được rõ ràng. Trong khi doanh nghiệp nước ngoài phát triển khá thong dong, thì doanh nghiệp trong nước rất khó khăn, chật vật, thiếu mặt bằng, bao nhiêu khó khăn đổ ập. Muốn doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh được thì cần phải có môi trường tốt. Cần có đối sách phát triển phải rõ ràng, lớp lang,bằng không đội quân này ngày càng hao mòn.

Ông Dương Duy Hưng nêu thêm ý kiến đánh giá: “Hội nhập nói chung và hội nhập trong lĩnh vực bán lẻ nói riêng, có nhiều khốc liệt, xuất phát từ nhiều phía. Về phía doanh nghiệp nội, cần chủ động trong điều kiện hiện tại, chơi trong sân chơi đảm bảo công bằng, tuân thủ các cam kết.”

“Không dám bình luận rằng doanh nghiệp đang bị động, nhưng rõ ràng cần sự chung tay của doanh nghiệp sản xuất trong nước. Chơi trong một sân chơi công bằng, chúng ta phải tuân thủ cam kết, không có cách nào hỗ trợ riêng. Chính phủ và doanh nghiệp phải cùng vào cuộc”, ông Hưng chốt lại.

TS. Lê Huy Khôi, thuộc Viện nghiên cứu Thương mại, cũng có đánh giá: “Làn sóng mua bán, sáp nhập các kênh phân phối như hiện nay sẽ tạo nên sức ép cho nhà bán lẻ trong nước.Cần phảithực hiện kiểm tra, thanh tra về việc tuân thủ pháp luật đối với các đơn vị bán lẻ có vốn đầu tư nước ngoài; cho thuê đất, giao đất Nhà nước cần ràng buộc cụ thể đối với nhà bán lẻ nước ngoài, chẳng hạn khi được giao đất phải cam kết hoạt động ít nhất hai phần ba thời gian được giao đất, hỗ trợ doanh nghiệp bán lẻ trong nước…”

Gửi phản hồi

Tin tức khác