Tẩu thuốc trong đời sống đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên

Đã từ lâu hình ảnh các già làng ngồi bên bếp lửa, miệng ngậm tẩu thuốc trở thành nét văn hóa đặc sắc vùng cao, họ hút để chống lại không khí lạnh lẽo nơi núi rừng hoang vắng, chống lại sự cô đơn nơi ít người và suy ngẫm về những vui buồn trong cuộc sống. Vì vậy tẩu thuốc trở thành vật dụng gần gũi với đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên.images1095866_thuoc

Tẩu thuốc nhỏ nhắn, xinh xắn do chính tay đồng bào làm ra xuất phát từ hình dáng những chiếc tẩu ở phương Tây, khi Pháp đến cai trị đã mang tẩu đến bán cho đồng bào. Trải qua mấy chục năm, những chiếc tẩu hư hỏng dần, nguồn cung cấp cũng không còn vì vậy đồng bào phải tự làm ra chiếc tẩu khác để dùng. Cách làm tẩu thuốc khá cầu kỳ, mỗi người chọn một miếng gỗ mà họ ưng ý, thường là gỗ trắc hoặc gỗ hương, sau đó tác tẩu thuốc theo sở thích riêng của mình.

Đầu tiên họ cưa gỗ thành hai khúc nhỏ theo kích thước định sẵn, dùng dao nhỏ để tạo hình và tiến hành khoan lỗ, đây là giai đoạn công phu, đòi hỏi sự tỉ mỉ bởi nếu sơ suất sẽ làm hỏng sản phẩm. Ở phần đầu tẩu thuốc được khoét một lỗ có đường kính từ 1 cm đến 1,5 cm để chứa lá thuốc rồi dùng giấy nhám và sáp ong hơ lửa để tạo độ bóng. Sau khi hoàn thành công đoạn chế tác tẩu thuốc, họ sẽ chạm trỗ hoa văn, họa tiết cổ truyền mang nét đặc trưng của vùng.

Hình dáng chiếc tẩu mới nhỏ hơn, có thể dễ dàng dắt bên hông hay bỏ túi. Chiếc tẩu dành cho đàn ông cũng tương tự như chiếc tẩu phương Tây. Phần đầu loe ra để nhồi thuốc thường được làm bằng nhôm hoặc đồng. Phần thứ hai cong cong, chẽ hẳn ra làm hai phía thường được làm bằng sừng hoặc gỗ. Chính nhờ chỗ chẽ này làm cho phần ống nối với phần nhồi thuốc thì nóng còn phần ống dẫn đến miệng người hút thì mát. Để hút được dễ dàng tẩu thuốc còn có thêm phần đuôi dài và nhỏ gò bằng nhôm, với cấu tạo như vậy khi hút, phần độc hại sẽ giảm đi nhiều. Tẩu của phụ nữ thanh mảnh hơn, dài và thẳng. Phần đầu là thân le chuốt bóng dài khoảng 10 cm, to hơn ngón tay cái, có thêm một phần vỏ le dài khoảng 10 cm nữa dùng để cột với ống hút, làm bằng gan hoặc nhôm được gò nhỏ thuận tiện hơn cho các bà, các mẹ. Thời gian chế tác chiếc tẩu cũng mất vài ngày để tìm vật liệu và thường bà con tranh thủ làm trong lúc rỗi rãi.

Tẩu thuốc không chỉ để sử dụng mà còn như một vật trang trí thường được đặt ở tủ trưng bày trong phòng khách gia đình. Do đó người làm ra nó hết sức tỉ mẫn khi thực hiện các công việc rèn, giũa tạo hình dáng đẹp, chuốc đi chuốc lại để chiếc tẩu bóng, nhẵn nhụi. Tẩu thuốc quá nhỏ bé và quen thuộc đến nỗi nhiều người không để ý nhưng nó vô tình trở thành những vật dụng tăng thêm vẻ đẹp đặc trưng như trong các bức họa về Anh hùng Núp, họa sĩ Xu Man thường gắn với hình ảnh ngậm tẩu thuốc cùng sắc thái đầy biểu cảm đã trở thành những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc vượt thời đại, để lại nhiều giá trị văn hóa cho thế hệ sau.

Gửi phản hồi

Nguồn bài viết: Nguyễn Mỹ Lệ/ Báo Gia Lai

Tin tức khác