THĂNG TRẦM NGHỀ DỆT CHIẾU

Không chỉ là quê hương của đồng lúa, vườn cây, làng quê trù phú…, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp còn là nơi có nhiều làng nghề truyền thống. Một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của huyện là nghề dệt chiếu ở 2 xã Định Yên, Định An, nhất là Định Yên – nơi tập trung nhiều nhất các hộ làm nghề (trên 70% hộ dân ở xã).

Làng chiếu Định Yên cách thị xã Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp khoảng 33 km. Đây là một địa chỉ du lịch hấp dẫn nằm bên bờ sông Hậu với nghề dệt chiếu truyền thống nổi tiếng cách đây hơn trăm năm.

Hàng năm, chợ chiếu Định Yên tiêu thụ hàng triệu sản phẩm các loại khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long và mở rộng sang cả thị trường miền Đông Nam Bộ. Chiếu thường bán chạy nhất vào khoảng tháng chạp, tháng giêng và tháng hai. Một điểm rất khác với những phiên chợ khác là người mua chiếu thì tìm một chỗ ngồi chờ, còn người bán ôm hoặc vác chiếu trên vai đến chào hàng, ngã giá. Nơi đây nhộn nhịp những cô gái trẻ ngược xuôi mời chào sản phẩm chiếu đủ loại, đa dạng về màu sắc, hoa văn, từ chiếu trắng thường cho đến chiếu vảy ốc, chiếu Trà Niên, chiếu con cờ, chiếu cưới trang trí lộng lẫy… Chiếu được bán sỉ và lẻ với giá cao thấp khác nhau thùy theo mẫu mã và độ dày – mỏng. Một nét văn hóa độc đáo khác của chợ chiếu này là chợ được họp vào ban đêm trong thời gian khoảng 2 tiếng đồng hồ và được người dân ở đây gọi là “chợ ma”. Do bà con suốt ngày bận rộn với công việc đồng áng hoặc miệt mài bên khung dệt nên chỉ ra chợ vào ban đêm. Lúc đó du khách mới thấy được cảnh họp chợ, mỗi người chong một đèn quây quần trước sân chùa An Phước khiến chợ đêm càng thêm nhộn nhịp dưới ánh đèn, để lại ấn tượng khó phai trong lòng du khách phương xa. Do nét đặc thù riêng của làng nghề nên chợ chiếu không giống như những chợ mua bán khác, không có quầy, sạp kinh doanh mà vẫn tấp nập người mua kẻ bán. Và một điều đặc biệt khác với những phiên chợ thông thường của chợ chiếu là người bán thì cứ liên tục di chuyển vòng khắp chợ với bó chiếu trên vai, trong khi người mua lại ngồi cố định một chổ (thay vì người bán ngồi, người mua đi). Ở chợ chiếu, người mua chiếu tìm một chỗ ngồi chờ, người bán ôm hoặc vác chiếu trên vai đến chào hàng, ngã giá và chiếu nào “nằm” là đã có người mua. Sau 2 giờ mua bán, người mua đủ số hàng chở chiếu đi bán các nơi, còn người bán được hàng trở về tiếp tục công việc hàng ngày. Những người đi bán chiếu trễ phiên chợ sẽ không bán được mà phải mang về chờ phiên chợ hôm sau. Do vậy, chợ chiếu cứ xoay vòng và thường phiên chợ ngày hôm sau sẽ họp sớm hơn phiên chợ ngày trước khoảng 1 giờ.

unnamed

Sản phẩm truyền thống chiếu Định Yên

Gia đình chị Hồ Thị Mười ở ấp An Lệ có mẹ già 70 tuổi và cô con gái Võ Thị Tú Trinh 22 tuổi cùng say sưa bên khung dệt chiếu là hình ảnh tiêu biểu khi nhiều thế hệ trong gia đình cùng làm nghề đan chiếu ở làng chiếu Định Yên. Chị Mười nói: “Không biết nghề đan chiếu ở làng này có tự bao giờ, chỉ biết hiện nay hầu như gia đình nào ngoài nghề làm ruộng, trong lúc nông nhàn đều đan chiếu vì đó là thu nhập ổn định của từng nhà…”.

Nếu như trên bờ có rừng chiếu đầy màu sắc rực rỡ, chen nhau dưới ánh đèn thì dưới bến, ghe, xuồng của cả trăm người buôn chiếu từ các tỉnh đến chọn hàng. Thông thường, mỗi người buôn chiếu đậu ghe tại bến sông vài đêm, mua chừng 500-1.000 chiếc là nhổ neo, đi bỏ mối hoặc bán lẻ khắp vùng sông nước Cửu Long. Chợ chiếu còn là nơi tập trung khá đông người bán nguyên liệu làm chiếu (trân, bố, lác) được ghe chở từ Sa Đéc, Vĩnh Long… đổ về đây.

Nghề dệt chiếu tuy thăng trầm, vất vả nhưng người dân Định Yên với nghề cha truyền con nối vẫn một lòng nuôi dưỡng, theo đuổi để nghề dệt chiếu nơi đây trở thành làng nghề truyền thống có hơn 100 năm tồn tại và phát triển.

Với những sản phẩm chiếu nổi tiếng như: chiếu Trà Niên, chiếu bông con cờ, chiếu vảy ốc, chiếu trắng, chiếu hoa văn,… làng nghề Định Yên lúc nào cũng đầy màu sắc từ trong nhà ra ngoài ngõ bởi những sợi lát xanh, đỏ, vàng, trắng, tím… Người dân Định Yên đa phần sống bằng nghề dệt chiếu, hộ nào cũng có từ 1-2 khung dệt trở lên, sản xuất bình quân mỗi ngày gần 2 đôi chiếu với sản lượng hàng năm khoảng gần 700.000 đôi.

Khi sản xuất xong, người dân mang ra bán ở chợ đầu mối tại xã. Ngày nay, theo xu thế phát triển chung của xã hội, nghề làm chiếu cũng được cơ giới hóa bằng những cổ máy dệt hiện đại cho ra những sản phẩm đều hơn, nhanh hơn. Tuy nhiên, ở Định Yên vẫn còn tồn tại nhiều hộ gia đình vẫn giữ nét truyền thống bên những khung dệt thủ công vẫn có được thị trường tiêu thụ nhất định dù giá có đắt hơn những đôi chiếu cùng loại nhưng được sản xuất bằng máy.

Ngoài chợ chiếu đầu mối, Định Yên còn có chợ lát, chợ trân họp trên sông – nơi tập trung của tàu thuyền khắp mọi nơi về bán trân và lát là 2 loại nguyên liệu chính để phục vụ cho việc sản xuất chiếu.

TT-Nguyễn Tuấn

Gửi phản hồi

Tin tức khác