Tp. HCM: Các làng nghề đang dần bị mai một

Tác giả: Quỳnh Thư

Thành phố Hồ Chí Minh trước đây là cái nôi của rất nhiều làng nghề thủ công truyền thống, tuy nhiên, đến bây giờ thì những làng nghề này bắt đầu mai một dần, có một số làng nghề chỉ còn lại vài gia đình vì còn lưu luyến mà bám giữ và cũng không ít những làng nghề đã và đang đi vào dĩ vãng.

Lang nghe

Những nghệ nhân đang dệt chiếu ở làng dệt chiếu Bình An (quận 8)

Những làng nghề nổi tiếng ở Tp. HCM như là: làng dệt chiếu Bình An; làng bao giấy Bình Đông ở quận 8, xóm lồng đèn Phú Bình ở một phần quận Tân Bình và quận 11, làng đúc lư đồng An Hội, làng dệt chiếu Bến Hải ở quận Gò Vấp, làng nem Thủ Đức… trước đây từng phát triển rất hưng thịnh và trù phú, có những làng nghề có tuổi đời đến hàng thế kỷ. Tuy nhiên, những năm trở lại đây, có một số làng nghề bắt đầu mai một và gần như sắp lụi tàn như làng dệt chiếu Bình An ở quận 8 chỉ còn 1 hộ gia đình làm nghề hay làng nghề đúc lư đồng An Hội ở Gò Vấp chỉ còn có 5 hộ gia đình làm nghề.

Không còn không khí nhộn nhịp, tấp nập của một làng nghề, xóm nghề, những nghệ nhân một thời sôi nổi, tâm huyết của các làng nghề này bây giờ cũng chỉ biết ngậm ngùi tiếc nuổi bởi họ cũng đã cố gắng “chiến đấu” để giữ nghề, khôi phục lại làng nghề nhưng có lẽ sự tác động của cơ chế kinh tế thị trường và sự đô thị hóa quá nhanh đã khiến họ “hụt hơi”.

Dọc con đường Phạm Thế Hiến (quận 8) khoảng chừng 4 – 5 năm trước đây vẫn còn những lớp chiếu cói được bày bán khá đông đúc, những tấm chiếu mới nhuộm được phơi khắp các khoảnh sân nhà của các hộ gia đình dệt chiếu. Dù không còn nhiều gia đình làm nghề dệt chiếu nữa, nhưng làng nghề dệt chiếu Bình An lúc bấy giờ vẫn còn trên dưới 10 hộ gia đình dệt chiếu. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại chỉ còn 1 gia đình còn “sống” với nghề là gia đình ông Giáp – bà Xuyến. Muốn tìm được hình ảnh của những nghệ nhân ngồi vừa dệt chiếu vừa nói chuyện rôm rã thật khó, để tận mắt nhìn thấy một chiếc máy xe đay, một chiếc go dệt hay chiếc thanh văng cói cũng không phải dễ. Hỏi những nghệ nhân tại sao không truyền lại nghề cho con cháu để giữ lại cái nghề truyền thống của gia đình thì họ nói rằng “thời buổi này còn ai dệt chiếu nữa, thanh niên bây giờ thích làm việc trong nhà máy, công xưởng, công ty mát mẻ, tiền nhiều hơn là ngồi gò lưng ra dệt cả ngày trời mới được tấm chiếu mà thu nhập bèo bọt”.

Lang nghe1

hững chiếc lư đồng sáng bóng và đường nét chạm trổ tinh xảo

của làng đúc đồng An Hội (Gò Vấp)

Trước đây, vào những ngày giáp Tết, làng nghề đúc lư đồng An Hội ở Gò Vấp lại rộn ràng với những chiếc lư đồng vừa được đánh bóng được bày ra khắp dọc con đường Nguyễn Duy Cung. Những đường nét chạm trổ tinh xảo cùng màu vàng sáng lấp lánh của những chiếc lư đồng cũng ít nhiều góp phần làm nên không khí mùa xuân. Làng nghề đúc đồng An Hội nức tiếng một thời đã tồn tại giữa đất Sài Gòn hơn hai trăm năm, những chiếc lư đồng một thời được mang đi khắp các tỉnh miền Nam và được mang sang cả những nước láng giềng như Thái Lan, Campuchia… nhưng đến nay chỉ còn lại có 5 hộ gia đình vẫn đang cố gắng loay hoay “giữ lửa” cho nghề không tàn lụi dù rất lay lắt.

Đối với những nghệ nhân làm nghề thủ công truyền thống, cái nghề chính là cuộc sống của họ, là kí ức, là kỉ niệm của cả một dòng tộc suốt mấy đời gắn bó, họ mang ơn sâu nặng đối với cái nghề đã nuôi sống chính họ và gia đình. Hiện nay, đa phần những hộ gia đình còn giữ nghề truyền thống thì nguồn thu nhập chính của họ từ những nguồn khác như kinh doanh, buôn bán, cho thuê nhà trọ chứ không phải từ những sản phẩm do chính họ làm ra, nhưng họ mải miết đuổi bám theo nghề bởi đó là hơi thở của họ, là truyền thống của gia đình họ. Như bà Xuyến – một nghệ nhân ở làng dệt chiếu Bình An chia sẻ: “Tôi không bỏ lúc nào hêt, lúc nào tôi cũng làm, nay không ai còn làm nữa nhưng riêng tôi vẫn làm, bởi vì sống chết với nghề truyền thống rồi, không có bỏ được, hơn nữa đây là nghề cha ông để lại –  nghề cha truyền con nối”.

64 làng nghề truyền thống ở thành phố Hồ Chí Minh từng trải qua biết bao nhiêu biến cố, thăng trầm cùng với lịch sử của đất nước, những nghệ nhân có người cũng từng nản chí vì chật vật đi tìm nguyên liệu, tìm nguồn ra cho sản phẩm đến mệt mỏi mà muốn buông tay nhưng rồi cũng trải qua được hết, cuối cùng lại đối mặt với sự lụi tàn trong nay mai bởi sự phát triển của công nghiệp hóa quá nhanh, sự ảnh hưởng cơ chế kinh tế thị trường quá mạnh và những khó khăn của cuộc sống hiện đại rất khó giải quyết.

Để tìm hiểu về một làng nghề, một sản phẩm thủ công được làm ra trải qua bao nhiêu công đoạn cũng khó mà chứng kiến tận mắt được, may mắn thì gặp được những nghệ nhân mà nghe họ kể lại qua những câu chuyện hồi cố, qua niềm tự hào quá vãng còn long lanh trong đáy mắt…

Gửi phản hồi

Tin tức khác