Vai trò, chức năng của báo chí Bình Định trong công tác tuyên truyền bảo tồn và phát huy di sản văn hóa

Tác giả: Nguyễn Chí Cường - Giám đốc Sở TT&TT Bình Định

Trong bối cảnh của một thế giới đầy biến động, với xu thế mở cửa, hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường… các giá trị văn hoá dân tộc, hơn lúc nào hết rất cần đến lực lượng báo chí đồng hành tuyên truyền quảng bá.

Nhìn lại, ở nước ta, vấn đề bảo tồn văn hóa dân tộc đã được đặt ra ngay từ những ngày đầu đất nước độc lập. Ngày 23 tháng 11 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh Bảo tồn cổ tích. Sắc lệnh này đã chỉ rõ: “Nghiêm cấm việc phá hủy những đình chùa, đền miếu hoặc nơi thờ tự khác, những cung điện, thành quách cùng lăng mộ chưa được bảo tồn. Cấm phá hủy những bia ký, đồ vật, chiếu sắc, văn bằng, giấy má, sách vở có tính cách tôn giáo hay không, có ích cho lịch sử, nhưng chưa được bảo tồn”.

Sau khi đất nước thống nhất 1975, đến năm 1984, Hội đồng Nhà nước nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Pháp lệnh Bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh. Năm 1998, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Tiếp đến Luật Di sản Văn hóa được đưa vào cuộc sống từ năm 2001, như là những cơ sở pháp lý quan trọng bậc nhất trong việc bảo tồn, giữ gìn các di sản văn hóa, lịch sử của dân tộc.

viewimage

Ngày nay, trong thời đại giao lưu, hội nhập quốc tế sâu rộng, cùng với việc đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, gắn với phát triển nền kinh tế thị trường, văn hóa dân tộc của nước nhà nói chung và của Bình Định nói riêng có nhiều cơ hội để tiếp thu các tinh hoa văn hóa tiên tiến của nhân loại.

Tuy nhiên, trước các dòng văn hóa nhiều màu sắc đó, thì việc đề cao công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc là một nhiệm vụ hết sức quan trọng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về : “Bảo tồn và phát huy nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”. Và một trong những hệ thống quan trọng góp phần đáng kể vào công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc, phải nói đến vai trò của hệ thống báo chí. Ngày nay, Báo chí ngày càng thể hiện vị trí, chức năng của mình làm nòng cốt, tiên phong, xung kích trên mặt trận tư tưởng – văn hóa – chính trị, là ngọn cờ đầu trong tuyên truyền, giáo dục, định hướng các tầng lớp quần chúng nhân dân thực hiện những nhiệm vụ, mục tiêu bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

Chúng ta đang ở trong thời kỳ bùng nổ thông tin, trong đó vai trò của thông tin báo chí được cho là yếu tố gần như quyết định ở hầu hết trong nhiều vấn đề; cho nên việc truyền bá văn hoá qua kênh thông tin báo chí có thể nói đang là vấn đề quan trọng hàng đầu, nó mặc nhiên trở thành mắt xích của quá trình vận động văn hoá. Báo chí cũng đồng thời tham gia tích cực trong việc truyền bá, lưu giữ, làm giàu kho tàng văn hoá nhân loại, có khả năng to lớn trong việc thẩm định, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hoá, góp phần tạo nên việc hình thành những ý thức lịch sử văn hoá của mỗi người dân và cộng đồng xã hội.

Với cách nhìn này, thời gian qua, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Bình Định đã ban hành nhiều chủ trương, đề án, kế hoạch về công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời chỉ đạo các cơ quan báo chí của tỉnh quan tâm đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, mở các chuyên trang, chuyên mục quảng bá rộng rãi về việc giữ gìn, phát huy các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, về giá trị khoa học, lịch sử, văn hóa của các di sản văn hoá trên địa bàn tỉnh, làm cho các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc từng bước thấm sâu vào đời sống xã hội, vào sinh hoạt đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế – xã hội, an ninh quốc phòng trên địa bàn tỉnh.

Từ những chủ trương của tỉnh, vấn đề bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống dân tộc đã được các cơ quan báo chí trong tỉnh hết sức quan tâm đề cập với số lượng lớn. Những thông tin trong các tác phẩm báo chí dù ở khía cạnh nào cũng luôn chứa đựng yếu tố ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, coi vấn đề bảo tồn, giữ gìn các giá trị văn hóa dân tộc có một ý nghĩa cấp thiết, giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử; giữa cái mới với cái cũ, giữa những giá trị hiện đại với những giá trị thuộc về truyền thống…

Theo thống kê chưa đầy đủ, Bình Định hiện nay có 260 điểm di tích và danh thắng đang được quy hoạch. Trong số này, đến nay có trên 30 di tích đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng, khoảng trên 50 di tích được UBND tỉnh công nhận, còn lại đang được khảo sát, xây dựng hồ sơ để xác định mức độ giá trị của từng di tích, ứng với cấp nào thì cấp đó công nhận. Các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn tỉnh Bình Định chứa đựng tinh thần yêu nước và cách mạng của nhân dân Bình Định, phổ biến nhất là các nhóm: di tích về văn hóa Chămpa xưa, di tích về Tây Sơn – Nguyễn Huệ, di tích về kháng Pháp và Cách mạng, di tích kháng chiến chống Mỹ và di tích thắng cảnh – danh lam.

Dòng văn hóa phi vật thể ở Bình Định vô cùng phong phú như: Hoạt động lễ hội, hát bội (tuồng), nhạc võ Tây Sơn, ca kịch bài chòi, múa hát bá trạo của cư dân miền biển… là những món ăn tinh thần đặc sắc không những đối với nhân dân Bình Định mà nó còn là đặc sản để giới thiệu ra ngoài tỉnh và khách quốc tế. Các lễ hội mang tính chất truyền thống và đậm chất dân gian nếu được duy trì, phát huy cũng sẽ là bộ mặt văn hóa tương lai của Bình Định như: Lễ hội chiến thắng Đống Đa (Tây Sơn), Lễ hội cầu ngư (các xã ven biển), Lễ hội chợ Gò (Tuy Phước), Lễ hội văn hóa – thể thao miền núi, Lễ hội văn hóa – thể thao miền biển… và vô số các lễ hội mang tính chất tín ngưỡng dân gian, đậm đặc và giàu tính nhân văn của ba dân tộc thiểu số miền núi: Bana, Chăm, H’re sống trên đất Bình Định là mạch nguồn bồi đắp nên một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa dân gian ở Bình Định cũng là một thế mạnh trong thời kỳ hội nhập và phát triển. Điều đó được chứng minh qua một kho tàng tồn tại dưới nhiều dạng thức văn hóa như: ca dao, dân ca, dân nhạc, chuyện cổ tích, các trường ca bất hủ của các dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời trên đất Bình Định; Đội ngũ sưu tầm, sáng tác văn nghệ dân gian hiện nay ở Bình Định ngày một đông, các lứa tuổi đều có; những năm qua nhiều tác phẩm của họ đạt các giải cao trên nhiều lĩnh vực từ: mĩ thuật, hội họa, thơ, nhạc cho đến nghệ thuật biểu diễn sân khấu truyền thống: Tuồng, Bài chòi… Văn học dân gian vẫn còn đây những nghệ nhân, những lớp kế tiếp nối bước ông cha giữ gìn những câu hát đối đáp, những miếng biểu diễn tuồng hay, những bài dân ca và hát bài chòi cổ, cùng với những trò chơi dân gian trong các lễ hội, những phong tục tập quán tốt đẹp của người Bình Định mãi mãi điểm tô cho bộ mặt văn hóa Bình Định, nhưng báo chí chưa tuyên truyền quảng bá thường xuyên đầy đủ.

Cùng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị thực hiện các chương trình, đề án nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc trong tỉnh, các cơ quan báo chí, cơ quan có ấn phẩm báo chí của tỉnh đã tích cực thông tin, tuyên truyền về đề tài văn hóa dân tộc góp phần lưu giữ và truyền bá bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân tỉnh Bình Định.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có đầy đủ 04 loại hình báo chí đang hoạt động, bao gồm: báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử.

Về báo in, có 01 Báo Bình Định thuộc Tỉnh ủy Bình Định, 05 tạp chí (Tạp chí Văn hóa – Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Văn nghệ – Hội Văn học nghệ thuật, Khoa học và Công nghệ – Sở Khoa học và Công nghệ, Công đoàn – Liên đoàn Lao động, Khoa học – Trường Đại học Quy Nhơn); 01 đặc san (Người làm báo – Hội Nhà báo tỉnh); 08 bản tin (Bản tin Thông báo nội bộ – Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân của HĐND tỉnh, Công thương – Sở Công thương, Sản xuất, thị trường và nông lân thủy sản – Sở Nông nghiệp phát triển nông thôn; Thông tin và Truyền thông của Sở TT&TT, BT; Tư pháp Bình Định của Hội đồng phổ biến giáo dục pháp luật; Khu kinh tế – Ban Quản lý Khu kinh tế Bình Định; Nông thôn Bình Định – Hội làm vườn).

Về lĩnh vực Phát thanh – Truyền hình và thông tin điện tử có: Đài Phát thanh và Truyền hình Bình Định, 11 Đài Truyền thanh huyện, thị xã, thành phố và 159 Đài Truyền thanh xã, phường, thị trấn.

Các đơn vị cung cấp dịch vụ Truyền hình trả tiền: Công ty TNHH MTV Truyền hình Cáp Quy Nhơn, Dịch vụ truyền hình giao thức Internet trên mạng viễn thông (IPTV) MyTV và TaysonTV thuộc VNPT Bình Định; Dịch vụ truyền hình giao thức Internet trên mạng viễn thông (IPTV) NetTV- Chi nhánh Viettel Bình Định; Dịch vụ truyền hình An Viên, với thương hiệu K+, Dịch vụ OneTV của Công ty cổ phần FPT.

Toàn tỉnh có 05 Trang thông tin điện tử tổng hợp (Cổng thông tin điện tử UBND tỉnh, Báo Bình Định, Đài PT&TH Bình Định, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, Điện lực Bình Định, Công đoàn Bình Định) đã được cấp phép; 32 Trang thông tin điện tử các sở, ngành; huyện, thị xã, thành phố đang hoạt động.

Các cơ quan báo chí Trung ương và các tỉnh, thành phố đăng ký cơ quan, văn phòng thường trú tại Bình Định, có 05 đơn vị gồm: Cơ quan đại diện Thông tấn xã Việt Nam, Báo Thanh niên, Báo Tuổi trẻ, Báo điện tử Tầm nhìn, Tạp chí Pháp lý tại Bình Định; phóng viên đăng ký hoạt động tại Bình Định của một số báo như: Nhân dân, Lao động, Báo Pháp luật Tp. Hồ Chí Minh, Nông thôn ngày nay; bên cạnh đó còn có cộng tác viên có giới thiệu của báo hoạt đông thường xuyên tại Bình Định như: Báo Dân trí, Pháp luật Việt Nam, Du lịch, Tiền phong, Nông nghiệp Việt Nam, Người lao động. Ngoài ra, còn có báo chí được in ở Bình Định để phát hành nhanh trong tỉnh và khu vực gồm có: báo Nhân dân, Tin tức, Thanh niên, Tuổi trẻ, Bóng đá, Lao động, Thể thao hàng ngày, Thể thao thành phố Hồ Chí Minh.

Theo thống kê của Sở TT&TT, từ năm 2008 đến nay, Bình Định đón từ 150-200 phóng viên các cơ quan báo chí trong nước và quốc tế tham dự và đưa tin về các lễ hội văn hóa dân tộc ở Bình Định, trong đó đông đảo và có sức lôi cuốn hấp dẫn nhất là Festival Tây Sơn – Bình Định (2008); Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam cứ 2 năm tổ chức một lần (đến nay đã tổ chức đến lần thứ 4), lễ hội chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa vào mồng Năm tháng giêng âm lịch…; Thông qua các hoạt động lễ hội, tổ chức sự kiện là dịp báo chí quảng bá di sản văn hóa Bình Định; Các loại hình văn hóa nghệ thuật truyền thống như Tuồng, Dân ca – Bài chòi, võ cổ truyền của Bình Định liên tục xuất hiện trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng dưới các hình thức khác nhau từ phim ảnh đến báo in, báo nói, báo hình và báo điện tử …

Các chương trình, chuyên đề, chuyên mục về văn hóa – nghệ thuật được các cơ quan báo, đài của tỉnh đặc biệt quan tâm. Báo Bình Định với chuyên mục Văn hóa – Nghệ thuật với hàng trăm tin, bài viết chuyên về lĩnh vực bảo tồn và phát huy giá trị của di sản. Chương trình Văn nghệ của Đài Phát thanh và Truyền hình Bình Định với nhiều phóng sự, tin, bài đã góp phần quảng bá, tôn vinh di tích, di sản; Nhiều phóng sự phản ánh những mặt được và chưa được trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Qua đó góp phần cho các cấp, ngành, địa phương của tỉnh có những chính sách trong công tác bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, mỗi năm có khoảng 4-5 đoàn báo chí nước ngoài đến hoạt động tại tỉnh với mục đích tham quan, thực hiện các phóng sự phim tài liệu, ghi hình, đưa tin về các di tích lịch sử văn hóa, danh lam – thắng cảnh, hoạt động làng nghề truyền thống, lễ hội, Liên hoan quốc tế võ cổ truyền Việt Nam…qua đó quảng bá các di sản văn hóa tinh thần của nhân dân Bình Định ra quốc tế.

Với vai trò là phương tiện thông tin nhanh nhạy, kịp thời và rộng khắp, công tác thông tin tuyên truyền về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc được đẩy mạnh ở tất cả các loại hình báo chí và các ấn phẩm như bản tin, đặc san, trang thông tin điện tử của các sở ngành, địa phương. Cùng với việc thông tin nhanh các tin tức, sự kiện thời sự, báo chí còn phản ánh chân thực, có chiều sâu nét đẹp trong phong tục tập quán của các dân tộc anh em sinh sống trên đất Bình Định.

Nhận thức sâu sắc rằng văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển xã hội nên báo chí Bình Định luôn tích cực tuyên truyền, giải thích các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Báo chí cũng góp phần đưa các chính sách xuống tận cơ sở để người dân biết, thực hiện. Trong lĩnh vực văn hóa, luôn thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” vẫn hết sức cần thiết và báo chí chính là kênh thông tin phản ánh nhanh nhạy, kịp thời và đa chiều về các sự kiện, các hoạt động liên quan đến di tích, tín ngưỡng, tôn giáo ở cơ sở, từ đó giúp cho những người làm công tác quản lý về văn hóa có thêm kênh thông tin hữu ích.

Là một trong các phương tiện truyền thông đại chúng chủ chốt, báo chí đã tích cực thông tin những tấm gương tiên tiến, điển hình trong các hoạt động giáo dục truyền thống; những phong tục tập quán tốt đẹp; truyền tải những kiến thức, tri thức về văn hóa nói chung và bảo tồn và phát huy di sản văn hóa nói riêng đến mọi tầng lớp nhân dân, thực hiện việc không ngừng nâng cao dân trí xã hội làm cho cuộc sống tinh thần của người dân thêm phong phú. Báo chí Bình Định đã làm tốt chức năng vừa tuyên truyền, giải thích vừa góp phần hướng dẫn, tổ chức việc thực hiện các phong trào bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa; phê phán một số hạn chế tiêu cực mang tính hủ tục xen lẫn trong việc cưới, việc tang, giổ chạp và lễ hội. Báo chí Bình Định đã có nhiều sự phản ánh, tuyên truyền để mỗi người dân hiểu và tham gia tích cực trong việc bảo vệ, trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử – văn hóa; đề cao lễ hội tín ngưỡng, tôn giáo văn minh, trang trọng, tiết kiệm, bài trừ mê tín dị đoan.

Tuy nhiên, quá trình chuyển tải dung lượng thông tin này đã nảy sinh một số yêu cầu phải có sự nhìn nhận lại để đánh giá cho đúng về tình hình thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền trên lĩnh vực bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc của tỉnh Bình Định, cụ thể như sau:

Tuy các cơ quan báo chí trên địa bàn tỉnh đã chú trọng xây dựng các chuyên trang, chuyên mục… dành cho lĩnh vực văn hóa song số lượng, chất lượng tin, bài phần nhiều chỉ tập trung vào các dịp lễ, tết hoặc khi có sự kiện, do đó làm cho thông tin rời rạc, không sâu, chưa thường xuyên.

Các báo chưa có nhiều các bài viết chuyên sâu, kịp thời phản ánh các góc cạnh khác nhau trên lĩnh vực bảo tồn văn hóa dân tộc nên không gây được ảnh hưởng sâu rộng; một số bài viết cũng chỉ chủ yếu tập trung dẫn nguồn nội dung đến các bài phát biểu của lãnh đạo tỉnh, những cuộc nói chuyện với các chuyên gia văn hóa do đó nó chưa để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc. Chưa thường xuyên đưa tin, bài về di sản Bình Định như hát bội, bài chòi, võ cổ truyền, nhạc võ Tây Sơn và các danh nhân văn hóa Bình Định. Nhà báo Bình Định chưa vươn xa tới các trung tâm văn hóa lớn của đất nước.

Trong bối cảnh của một thế giới đầy biến động, với xu thế mở cửa, hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường… các giá trị văn hoá dân tộc, hơn lúc nào hết rất cần đến lực lượng báo chí đồng hành tuyên truyền quảng bá. Báo chí Bình Định cần coi nhiệm vụ bảo vệ và phát huy di sản văn hóa là trách nhiệm cao cả của mỗi người trên tinh thần góp phần Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; làm cầu nối, gắn kết chặt chẽ giữa văn hóa truyền thống với phát triển kinh tế xã hội; làm cho văn hóa dân tộc vừa thấm sâu, gắn kết bền chặt, trở thành niền tự hào của mọi người dân vừa có sức hấp dẫn, lan tỏa, phổ biến ra thế giới bên ngoài. Đó cũng là một mục tiêu trong xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam. Nếu tất cả chúng ta, người quản lý, nhà nghiên cứu, biên tập viên, phóng viên, cộng tác viên ai cũng có tâm huyết, yêu đất nước, con người Việt Nam yêu quý di sản văn hóa dân tộc thì việc bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế sẽ thành công./.

Gửi phản hồi

Tin tức khác